Opleiden!? Hoe moeilijk is het?

Opleiden is mensenwerk, complex mensenwerk. Elke opleider zal herkennen dat pedagogisch handelen ‘gebeurt’ in de relatie en dat studenten niet simpel door het afdwingen van de juiste leeruitkomsten het ‘juiste’ gedrag laten zien. Het is geen productiewerk! We moeten ons beseffen dat we met mensen te maken hebben. Bovendien dienen we deze studenten niet te zien als dingen die instrumenteel of methodisch behandeld moeten worden.

Juist in kwalitatief goed opleiden is de mogelijkheid aanwezig om zoveel mogelijk recht te doen aan studenten. Het gaat niet zo zeer om concrete en vast staande regels. Het gaat veel meer om een specifiek bewustzijn bij opleiders dat het handelen richting geeft. Zo iets als: een voortdurende nieuwsgierigheid en alertheid naar openingen voor het ontstaan van waardevolle situaties, die als betekenisvolle gebeurtenissen worden ervaren, door de student. 

kwetsbaarheid centraal

‘Het prachtige risico van onderwijs’ (2015) van hoogleraar Gert Biesta, wordt beschouwd als een belangrijk werk in het denken over onderwijs. Onderwijs is een verzameling van kwetsbare processen en heeft veel minder van doen met controleerbaarheid en stuurbaarheid dan opleiders wellicht zouden wensen, geeft hij aan. Biesta pleit voor het centraal durven stellen van deze kwetsbaarheid, dit prachtige risico, omdat het in zichzelf schoonheid en waarde heeft.

Biesta zoekt betere woorden voor het begrijpen van onderwijs dan die gebruikt worden in hippe praatjes over onderwijstechnologie, economische analyses en kant en klare wetenschappelijke resultaten. Het is een reactie op het bestuurlijk jargon dat cirkelt om termen als rendement, efficiëntie en input/output.

maakonderwijs

Ontwikkelingen in het beroepsonderwijs volgen elkaar snel op. Zo zien we een verschuiving van kennis naar houdingsaspecten en van wetenschappelijke resultaten naar valorisatie, om maar eens enkele micro trends te noemen. De recente gedachtevorming (trend) binnen opleiden gaat over ‘doen’ in plaats van ‘denken’, over maker education of ‘maakonderwijs’, en over 21st century skills.
In de huidige tijd is creativiteit een belangrijk thema. Ook in opleiden speelt het een belangrijke rol. Eén van de unieke eigenschappen van de mens is zijn creativiteit. Het is het vermogen om te kunnen creëren, te maken, te scheppen.

De eigenheid en creativiteit van studenten wordt op veel plekken verwelkomd en vaak ook weer teniet gedaan door het opleggen van specifieke verwachtingen en leeruitkomsten. Volgens Biesta hoort dit erbij als een mens ‘student’ wordt. Hij biedt een denkkader om een dergelijke overgang van mens naar student te zien als ontmenselijking. We ontkennen ten dele wie of wat de mens is wanneer we deze als student zien. Hierin ligt ook het opdringen van verwachtingen, doelen en gewenste uitkomsten, door opleiders, besloten. Dit legitimeren wij vervolgens in onze pedagogische en didactische opdracht om de student ‘voor te bereiden op’ een leven als mens en beroepsbeoefenaar.

welke rol vervul jij?

In navolging van Biesta’s denkkader is een opleider iemand die opleidt, je leert iemand iets met een specifieke bedoeling en opzet. Dit gaat in tegen de opvatting dat studenten vooral floreren in situaties waarin de opleider zich als coach en/of facilitator opstelt. De kwaliteit van de opleider wordt grotendeels bepaald door de mate waarin zij de studenten weten te zien en erkennen, binnen de onvermijdelijk beperkende context van opleiden.

Het lijkt mij wenselijk om hier als professional eens goed bij stil te staan. Welke rol vervul jij? Wat is de rol van het management hierin? Wat is de gewenste situatie? Welk initiatief neem ik? 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s