Leerkundige!? Nieuwe beroepsmogelijkheid in het onderwijs!

De discussie is losgebarsten! Welke vaardigheden moeten onze kinderen leren om straks succesvol te zijn (#onderwijs2032)? De lijstjes met nieuwe beroepen voor de toekomst nemen toe. Veel van deze nieuwe beroepen hebben te maken met de technologische vooruitgang. De chip-implementeur en de nanobot verdelger zijn dan toekomstige beroepen. De professional blogger en social media manager zijn daarentegen bestaande beroepen die enkele jaren geleden nog niet bestonden. In deze blog post wil ik de nadruk leggen op een nieuw beroep in het onderwijs. Waar de overheersing van onderwijskundigen het leren sterk vervreemd heeft van het leven is het nu tijd voor de leerkundigen. Minder didactiek en meer mathetiek! Geef het leren terug aan het leven.

belang van zelfstandig leren

Recente inzichten uit ICT toepassingen en de neuropsychologie leveren meer kennis op over de effecten van leren. Iets waar vooral scholen zelf moeite mee lijken te hebben, is dat leren niet langer het domein van scholen alleen is. Het wordt steeds duidelijker dat zelfstandig leren cruciaal is voor succes. ICT kan dit in hoge mate ondersteunen. Het gaat dan niet vooral om leren gezien vanuit het perspectief van de opleider (didactiek) maar juist vanuit het perspectief van degene die leert (mathetiek). Mathetiek (leerkunde) is meer dan ooit nodig.

van didactiek naar mathematiek

Wat gebeurt er in het beroepsonderwijs? Een toename van werkdruk en druk van buitenaf zorgen voor vele veranderingen. De veranderingen zijn echter samen te vatten als kleine modificaties. Druk van buitenaf is vooral de aandacht in de media en de onderwijsinspectie voor meetbaar eindniveau, diploma fraude en geletterdheid. De druk van bovenaf wordt dan groter en je kunt gemakkelijk constateren dat de nadruk op didactiek (onderwijskundigen) waarneembaar is. Top-down aangestuurde, vaak lineair beschreven, onderwijsprocessen die vanuit het perspectief van de leraar beschreven is.
Didactiek wordt vaak omschreven als de leer van het onderwijzen. Daar schuilt het probleem van de professionals, hogeschool docenten en management. In een kennissamenleving leren de deelnemers in hoge mate zelfstandig, in toenemende mate zonder opleider en moeten ze zichzelf kunnen blijven sturen. Met een keuze voor didactiek sluiten we dan niet voldoende aan bij de toenemende zelfstandige levenslange leersituatie.

Het gaat steeds meer om de leer van het leren. Daarvoor wordt steeds vaker mathetiek gehanteerd. Mathetiek neemt de lerende als uitgangspunt, vrij vertaald een soort consumers journey benadering.
Wanneer de lerende de belangrijkste factor is betekent dat nogal wat voor de pedagogische verhoudingen. Er mag geen sprake meer zijn van een eenzijdige machtsverhouding tussen opleider en student. De laatste bepaalt hoe en grotendeels wat er geleerd zal worden.
Het woord mathetiek komt van het griekse woord ‘mathein‘ of ‘manthanein‘. Beide woorden betekenen ‘leren’. Manthanein legt daarbij de nadruk op het proces, waar mathein een plotseling kennen betekent. Leren om het leren, betekent het in beide gevallen.

nieuw?

Is dit nu echt zo nieuw? Enig zoekwerk levert het volgende, mooie stukje op:
In 1680 verscheen een boekje ‘Spicilegium didacticum’ of ook wel ‘Mathetica’ genoemd. Het betreft een keuze uit het werk van Johan Amos Comenius (1592- 1670). Onder mathetica verstaat Comenius een ‘ars discendi’, een kunst die een goed verlopend en werkend leren zonder storing of problemen mogelijk maakt. Daar tegenover ziet hij een ‘ars docendi‘, de kunst van het onderwijzen. Hij bekijkt het leren dus vanuit de optiek van de lerende en niet vanuit die van de leerkracht. Mathetiek mondt, volgens Comenius, tenslotte uit in technieken en richtlijnen voor het ‘echte leren’ dat levenslang en in netwerken van mensen en plaatsen tot stand komt.
Enkele eeuwen later gebruikt Seymour Papert het woord ‘mathetiek’ opnieuw. Als leerling van Piaget legt hij de grondslag voor een unieke digitale leeromgeving, bruikbaar vanaf de eerste geboorte jaren en meegroeiend de rest van je leven. Binnen deze omgeving kan in vrijheid, zelfstandig, vanuit praktische ervaringen en al construerend onder meer taal, wiskunde, muziek en andere basale grondbegrippen uit vakgebieden geleerd worden.

Geef het leren terug aan het leven. Leren vindt plaats in vrijheid en vanuit degene die wil leren. Leren vindt plaats in sociale netwerken, offline en online. De digitale leeromgeving zal sterk gepersonaliseerd, de lerende bedienen. Scholen volgen hun lerenden, faciliteren de online leeromgeving en organiseren offline de ontmoeting. Deze ontmoeting is gelijkwaardig en democratisch van aard met het accent op een leerexperience. Binnen de leerexperience staat sociaal constructivisme en ontdekkend leren centraal. De socratische dialoog en falsificeren zijn belangrijke vaardigheden van opleiders om leren diepgang te geven. Zo zorgen we er samen voor dat de leeromgeving niet de beperking vormt voor onze kinderen in hun toekomstige wereld.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s